Wat is een legaat en hoe werkt het in je testament?
Laatst bijgewerkt: 12-10-2026
Een legaat is een vast bedrag of een bepaald voorwerp dat je in je testament aan iemand nalaat. Een legaat van geld is zes maanden na het overlijden opeisbaar.
Het belangrijkste in het kort
- Met een legaat wijs je één ding aan — een geldbedrag, een auto, een sieraad — en je zet erbij wie dat krijgt.
- Wie een legaat krijgt heet een legataris. Die wordt géén erfgenaam: hij krijgt alleen dat ene ding en is niet aansprakelijk voor de schulden.
- Hoeveel erfbelasting erover betaald wordt, hangt niet af van het legaat maar van de relatie met de overledene. Een vriend betaalt in 2026 30 procent boven een vrijstelling van € 2.769.
- Een goed doel met een ANBI-status betaalt géén erfbelasting over wat het voor het algemeen belang gebruikt.
- Je legt je legaten vast als je online je testament opstelt, vanaf € 445 inclusief controlegesprek.
Legaat: uitleg in 2 minuten
In deze video laten we zien hoe je met een legaat iets nalaat aan iemand buiten je eigen gezin, en wat dat fiscaal betekent. Liever lezen? Hieronder staat alles uitgeschreven, met de tarieven en vrijstellingen van 2026.
Legaat aan derden: wat erft een vriend of een goed doel? · 2:24
Wat is een legaat?
Een legaat is een bepaling in je testament waarmee je iemand recht geeft op één specifiek ding uit je nalatenschap: een geldbedrag, je auto, je sieraden of je woning. De wet omschrijft het als een uiterste wilsbeschikking waarin je aan een of meer personen een vorderingsrecht toekent (artikel 4:117 van het Burgerlijk Wetboek).
Dat vorderingsrecht is het hele punt. De ontvanger krijgt geen aandeel in je erfenis, maar een claim op dat ene ding. Je legt zo'n bepaling vast als je je testament laat opstellen; zonder testament bestaat er geen legaat, en krijgt iemand buiten je wettelijke erfgenamen dus niets.
Wat is een legataris?
De legataris is degene die het legaat krijgt. Juridisch is dat een schuldeiser van de nalatenschap, geen erfgenaam. Dat verschil heeft drie gevolgen die je in de praktijk merkt.
- Hij krijgt alleen dat ene ding. Is de rest van je nalatenschap groter dan je dacht, dan profiteert de legataris daar niet van.
- Hij hoeft de erfenis niet af te wikkelen. Rekeningen opzeggen, het huis leegruimen, aangifte doen: dat is werk voor de erfgenamen en de executeur.
- Hij is niet aansprakelijk voor de schulden. Blijkt er een restschuld te zijn, dan raakt dat de erfgenamen, niet de legataris.
Wat is het verschil tussen een legaat en een erfstelling?
Bij een erfstelling benoem je iemand tot erfgenaam voor je hele nalatenschap of een aandeel daarin; bij een legaat geef je recht op één aangewezen zaak of bedrag. De wet zet die twee uitdrukkelijk naast elkaar: een erfstelling gaat over een aandeel (artikel 4:115 BW), een legaat over een vorderingsrecht (artikel 4:117 BW).
Praktisch gezegd: een erfgenaam deelt in alles wat er over is, een legataris krijgt een vast bedrag of voorwerp en verder niets. Wil je weten wanneer je welke vorm kiest, lees dan het artikel over het verschil tussen een legaat en een erfstelling.
Goed om te weten
De term "algemeen legaat" voor een percentage van je nalatenschap kom je online regelmatig tegen, maar die hoort bij het Belgische erfrecht. In Nederland is een aandeel in de nalatenschap een erfstelling. Je kunt wél een legaat maken van een geldbedrag dat gelijk is aan een percentage van je nalatenschap — maar ook dan blijft het een vordering in geld, en wordt de ontvanger geen erfgenaam.
Welke legaten kun je in je testament opnemen?
De bekendste vormen zijn het legaat aan iemand buiten je gezin, het kleinkindlegaat, het opvullegaat en het legaat aan een goed doel. Ze werken juridisch hetzelfde; het verschil zit in wie het krijgt en wat je ermee bereikt.
| Soort legaat | Wat je ermee regelt | Waarvoor je het kiest |
|---|---|---|
| Legaat aan derden | Een bedrag of voorwerp voor een vriend, buurvrouw, petekind of stiefkind. | Iemand bedenken die de wet niet als erfgenaam kent. |
| Kleinkindlegaat | Een bedrag rechtstreeks naar je kleinkinderen, meestal ter hoogte van hun vrijstelling. | Voorkomen dat over hetzelfde geld twee keer erfbelasting wordt betaald. |
| Opvullegaat | Je partner mag ná jouw overlijden zelf bepalen hoeveel hij of zij naar zich toe haalt. | De verdeling pas vastleggen als de cijfers bekend zijn. |
| Legaat vrij van recht | De erfbelasting over het legaat wordt uit de nalatenschap betaald, niet door de ontvanger. | De ontvanger het bedrag netto laten krijgen. |
| Legaat aan een goed doel | Een bedrag of voorwerp voor een stichting of vereniging. | Een doel steunen zonder je erfgenamen buitenspel te zetten. |
Je kunt een legaat ook aan voorwaarden koppelen, bijvoorbeeld dat je nicht het vakantiehuis krijgt maar het vijf jaar niet mag verkopen. Hoe meer voorwaarden, hoe belangrijker het is dat de formulering klopt: een voorwaarde die niet uitvoerbaar blijkt, levert precies de discussie op die je wilde voorkomen.
Hoeveel erfbelasting betaal je over een legaat?
Over een legaat gelden exact dezelfde tarieven en vrijstellingen als over een gewone erfenis. Wat je betaalt hangt dus niet af van het feit dát het een legaat is, maar van je relatie met de overledene. In 2026 loopt dat van 10 procent voor een partner of kind tot 40 procent voor iedereen daarbuiten.
| Je relatie met de overledene | Tot € 158.669 | Daarboven | Vrijstelling 2026 |
|---|---|---|---|
| Partner | 10% | 20% | € 828.035 |
| Kind, stiefkind, pleegkind | 10% | 20% | € 26.230 |
| Kleinkind | 18% | 36% | € 26.230 |
| Ouder | 30% | 40% | € 62.110 |
| Broer, zus, neef, vriend, buur | 30% | 40% | € 2.769 |
| Goed doel met ANBI-status | 0% | 0% | Volledig vrij |
De percentages gelden over wat er ná aftrek van de vrijstelling overblijft. De schijfgrens van € 158.669 slaat dus op die belaste verkrijging, niet op het hele legaat. Alle bedragen worden jaarlijks per 1 januari aangepast; de actuele stand staat in het overzicht van de tarieven en vrijstellingen voor de erfbelasting in 2026.
Waarom betaalt een vriend meer dan een kind?
Omdat de erfbelasting kijkt naar de band met de overledene, en niet naar de vorm waarin iets wordt nagelaten. Een kind zit in de laagste groep met een vrijstelling van € 26.230; een vriend of buurvrouw valt in de groep "overige verkrijgers" met een vrijstelling van € 2.769 en een tarief van 30 procent.
Hier gaat het in de praktijk mis. Veel mensen denken dat een legataris meer betaalt omdat hij geen erfgenaam is. Dat klopt niet. Legateer je € 25.000 aan je eigen zoon, dan betaalt hij 10 procent — precies evenveel als wanneer hij dat bedrag als erfgenaam had gekregen.
En let op wie er allemaal in die hoogste groep zitten: niet alleen vrienden en buren, maar ook je broer, je zus en je neef. Voor de erfbelasting is familie zijn dus niet genoeg.
Wat als je nalaat aan een goed doel?
Een goed doel met een ANBI-status betaalt geen erfbelasting over een erfenis of legaat dat het voor het algemeen belang gebruikt. Van elke euro die je nalaat komt dan ook echt een euro aan. Dezelfde vrijstelling geldt voor een SBBI die aan de voorwaarden voldoet.
De voorwaarde is wel dat die status er is op het moment van je overlijden. Heeft de instelling dan geen ANBI-status, dan gelden de gewone regels en valt het legaat in de hoogste groep: 30 procent boven een vrijstelling van € 2.769. Je controleert de status gratis in de ANBI-zoeker van de Belastingdienst. Hoe je dit vastlegt, lees je in het artikel over nalaten aan een goed doel.
"De vraag die ik het vaakst krijg is of een legaat duurder is dan erven. Dat is het niet. Wat mensen verrast, is wie er in de hoogste tariefgroep zit. Een broer of zus zit daar gewoon in, net als de buurvrouw. Weet je dat van tevoren, dan kun je het bedrag erop aanpassen of kiezen voor een legaat vrij van recht. Weet je het niet, dan komt de aanslag als een onaangename verrassing bij iemand die net iets van je heeft gekregen."
Notaris mr. Bart Lever Partner van Thuisnotaris
Je testament thuis voorbereiden
Je ontwerpt je testament online, in je eigen tempo, en neemt het daarna telefonisch door met een specialist van Thuisnotaris. Welke legaten in jouw situatie passen, bespreek je in dat gesprek. Pas daarna betaal je. Ondertekenen doe je in persoon bij een onafhankelijke notaris bij jou in de buurt. Eén akte kost vanaf € 445, samen met je partner vanaf € 599.
Wanneer wordt een legaat uitbetaald?
Een legaat van een geldsom wordt zes maanden na het overlijden opeisbaar, tenzij in het testament iets anders staat (artikel 4:125 BW). Gaat het om een voorwerp — een schilderij, een auto — dan kan de legataris dat in beginsel meteen opeisen.
Die zes maanden zijn er met een reden: de erfgenamen moeten eerst weten wat er in de boedel zit en of er genoeg is om alles te betalen. In de praktijk duurt het vaak langer, bijvoorbeeld als er een woning verkocht moet worden.
Gaat een legaat vóór het erfdeel van de erfgenamen?
Ja, maar niet vóór alles. Een legaat is een schuld van de nalatenschap (artikel 4:7 BW). Die schuld wordt betaald vóórdat de erfgenamen hun deel krijgen, maar ná de gewone schulden van de overledene, de uitvaartkosten, de kosten van de afwikkeling en een eventuele legitieme portie.
Is er na al die posten te weinig over, dan wordt het legaat verminderd of kan het helemaal vervallen. Een legaat is dus een sterke toezegging, geen garantie. Wie zeker wil weten dat iemand iets krijgt, houdt daar bij het bedrag rekening mee.
Een legaat opnemen in je testament
Een legaat is alleen rechtsgeldig als het in een notarieel testament staat. Voor inboedel en sieraden volstaat soms een codicil, maar voor geldbedragen, een huis of waardepapieren niet. Daar gaat het ook het vaakst mis: een briefje in de la met "de auto is voor Jan" heeft geen rechtskracht als het om een geldbedrag of een registergoed gaat.
Bij Thuisnotaris ontwerp je je testament online en neem je het daarna telefonisch door met een specialist. In dat gesprek komt ook de vraag langs wat een legaat jouw ontvanger netto oplevert, en of een legaat vrij van recht in jouw situatie logisch is. Wil je uitgebreider advies van een erfrechtspecialist, dan kun je kiezen voor een begeleidingsgesprek van zestig minuten; daarvoor geldt een eenmalige toeslag van € 99, ongeacht het aantal akten.
Veelgestelde vragen over het legaat
Is iemand die een legaat krijgt ook erfgenaam?
Moet je erfbelasting betalen over een legaat?
Hoe snel wordt een legaat uitbetaald?
Kan je een legaat weigeren?
Wat is het voordeel van een legaat?
Is een legaat hetzelfde als een erfenis?
Tot slot
Een legaat is het instrument waarmee je één ding uit je nalatenschap bij één persoon laat landen. Het is eenvoudig te regelen en het werkt precies zoals je het opschrijft — op één voorwaarde: dat het in een notarieel testament staat.
De grootste misvatting is dat een legaat fiscaal anders zou werken dan een erfenis. Dat doet het niet. Wat telt is de relatie tussen jou en de ontvanger, en daar zitten meer mensen in de hoogste tariefgroep dan de meesten denken. Reken dus vooraf uit wat er netto overblijft van het bedrag dat je in gedachten hebt, en pas het bedrag aan in plaats van achteraf te hopen dat het meevalt.
